آزمایش ناباروری مردان در شیراز؛ انواع تست‌ها و مراحل تشخیص

آزمایش ناباروری مردان شامل چه تست‌هایی است؟

آزمایش ناباروری مردان معمولاً با بررسی سابقه پزشکی و تولیدمثلی، معاینه و آزمایش اسپرم یا اسپرموگرام آغاز می‌شود. اسپرموگرام تعداد، غلظت، تحرک، شکل و زنده‌مانی اسپرم‌ها و ویژگی‌های مایع منی را بررسی می‌کند.

اگر نتیجه اولیه غیرطبیعی باشد، بر اساس نوع اختلال ممکن است تکرار اسپرموگرام، آزمایش‌های هورمونی، بررسی‌های ژنتیکی، تست شکست DNA اسپرم، آزمایش ادرار پس از انزال، بررسی عفونت یا تصویربرداری درخواست شود. همه مردان به تمام این آزمایش‌ها نیاز ندارند.

نتیجه یک تست باروری مردان به‌تنهایی نمی‌تواند باروری یا ناباروری را قطعی اعلام کند. نتیجه باید همراه با شرح حال، معاینه، مدت تلاش برای بارداری و وضعیت باروری هر دو نفر تفسیر شود.

پاسخ سریع

• اولین آزمایش ناباروری مردان معمولاً اسپرموگرام است.
• آزمایش هورمونی یا ژنتیکی برای همه افراد لازم نیست.
• یک نتیجه غیرطبیعی همیشه به معنی ناباروری قطعی نیست.
• در صورت غیرطبیعی بودن نتیجه ممکن است آزمایش تکرار شود.
• بررسی زن و مرد بهتر است به‌صورت هم‌زمان انجام شود.

انجام آزمایش ناباروری مردان در آزمایشگاه دانشبد شیراز

آزمایشگاه پاتوبیولوژی دکتر دانشبد در شیراز، امکان انجام آزمایش های مرتبط با بررسی ناباروری مردان را در محیطی آرام، محرمانه و مجهز فراهم کرده است. مراجعه کنندگان میتوانند پس از دریافت شرایط نمونه گیری، در ساعت تعیین شده برای انجام اسپرموگرام و سایر آزمایش های تجویز شده توسط پزشک مراجعه کنند.

ناباروری مردان چیست و چگونه تشخیص داده می‌شود؟

ناباروری زمانی مطرح می‌شود که پس از ۱۲ ماه یا بیشتر رابطه منظم و بدون استفاده از روش‌های پیشگیری، بارداری رخ نداده باشد. ناباروری می‌تواند به عامل مردانه، عامل زنانه یا ترکیبی از عوامل هر دو نفر مربوط باشد.

در مردان، کاهش یا نبود اسپرم، اختلال در تحرک یا شکل اسپرم، انسداد مسیر انتقال اسپرم، اختلالات هورمونی، عوامل ژنتیکی و مشکلات انزال می‌توانند در ناباروری نقش داشته باشند.

تشخیص ناباروری مردان فقط بر اساس یک عدد در اسپرموگرام انجام نمی‌شود. شرح حال، معاینه، نتیجه یک یا چند آزمایش مایع منی و در موارد لازم آزمایش‌های تکمیلی باید در کنار یکدیگر بررسی شوند.

چه زمانی باید آزمایش ناباروری مردان انجام شود؟

اگر شریک زن کمتر از ۳۵ سال سن داشته باشد، بررسی ناباروری معمولاً پس از ۱۲ ماه تلاش ناموفق برای بارداری آغاز می‌شود. اگر شریک زن ۳۵ سال یا بیشتر داشته باشد، ارزیابی معمولاً پس از ۶ ماه توصیه می‌شود. وجود علائم، سابقه پزشکی یا نتیجه غیرطبیعی قبلی می‌تواند بررسی زودتر را ضروری کند.

اگر شریک زن بیش از ۴۰ سال سن دارد، ارزیابی باروری بهتر است بدون تأخیر یا در ابتدای اقدام به بارداری آغاز شود. راهنمای ASRM برای زنان بالای ۴۰ سال ارزیابی سریع تر را توصیه می‌کند.

بررسی زودتر در چه شرایطی لازم است؟

سابقه مرتبط با بیضه و دستگاه تناسلی

• بیضه نزول‌نکرده
• جراحی، پیچ‌خوردگی یا ضربه شدید بیضه
• واریکوسل
• عفونت دستگاه تناسلی
• کوچک یا تحلیل‌رفته بودن بیضه‌ها

علائم هورمونی یا جنسی

• کاهش میل جنسی
• اختلال نعوظ
• مشکل در انزال
• کاهش غیرعادی حجم مایع منی

داروها و درمان‌های قبلی

• شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی
• مصرف تستوسترون
• مصرف استروئیدهای آنابولیک
• مصرف داروهای مؤثر بر تولید اسپرم

نتایج باروری قبلی

• نتیجه غیرطبیعی اسپرموگرام
• آزواسپرمی یا کاهش شدید تعداد اسپرم
• سقط مکرر
• شکست مکرر درمان‌های کمک‌باروری
• سابقه خانوادگی بیماری ژنتیکی

بررسی مرد و زن باید تا حد امکان هم‌زمان انجام شود. ارزیابی فقط یکی از زوجین می‌تواند علت اصلی ناباروری را پنهان کند یا مسیر تشخیص را به تأخیر بیندازد. الگوریتم AUA/ASRM نیز ارزیابی هم‌زمان زوجین و شروع بررسی بر اساس مدت تلاش و سن شریک زن را توصیه می‌کند.

برای تشخیص ناباروری مردان چه آزمایش‌هایی انجام می‌شود؟

نوع آزمایش بر اساس شرح حال، معاینه، نتیجه اسپرموگرام و شدت اختلال انتخاب می‌شود.

این جدول یک راهنمای عمومی است و به معنای لزوم انجام تمام آزمایش‌ها نیست. نوع تست باید بر اساس معاینه، نتیجه اسپرموگرام و نظر پزشک انتخاب شود.

اسپرموگرام؛ اولین آزمایش باروری مردان

اسپرموگرام یا آنالیز مایع منی، مهم‌ترین آزمایش اولیه برای بررسی باروری مردان است. این آزمایش اطلاعاتی درباره تولید اسپرم، مسیر انتقال اسپرم و فرایند انزال ارائه می‌دهد.

اسپرموگرام می‌تواند وجود یک عامل مردانه را مطرح کند، اما بیشتر پارامترهای آن به‌تنهایی نمی‌توانند مرد را بارور یا نابارور اعلام کنند. اهمیت نتیجه زمانی بیشتر می‌شود که چند پارامتر به‌طور هم‌زمان و به شکل قابل توجه غیرطبیعی باشند.

در اسپرموگرام چه مواردی بررسی می‌شود؟

مهم‌ترین پارامترهای مورد بررسی عبارت‌اند از:

• حجم مایع منی

• غلظت اسپرم

• تعداد کل اسپرم

• تحرک کل اسپرم‌ها

• تحرک پیش‌رونده

• شکل یا مورفولوژی اسپرم

• زنده‌مانی اسپرم

• زمان مایع‌شدن نمونه

• ویسکوزیته مایع منی

• میزان اسیدی یا قلیایی بودن نمونه

• وجود گلبول‌های سفید یا سلول‌های دیگر

مقادیر مرجع اسپرموگرام نباید به‌عنوان مرز قطعی میان باروری و ناباروری تفسیر شوند. پایین بودن یک پارامتر به‌تنهایی نمی‌تواند ثابت کند که فرد نابارور است. اهمیت نتیجه زمانی بیشتر می‌شود که چند شاخص به‌طور هم‌زمان و با شدت قابل توجه غیرطبیعی باشند.

برای مشاهده مقادیر مرجع، معنی اصطلاحات برگه آزمایش و تفسیر هر پارامتر، راهنمای کامل تفسیر آزمایش اسپرم و اسپرموگرام را مطالعه کنید.

آیا یک آزمایش اسپرم برای تشخیص کافی است؟

همیشه نه. پارامترهای مایع منی متغیرند و ممکن است میان دو نمونه تفاوت داشته باشند. تب یا بیماری اخیر، مدت پرهیز، جمع‌آوری ناقص نمونه، تأخیر در تحویل، بعضی داروها و شرایط آزمایش می‌توانند بر نتیجه اثر بگذارند.

اگر نتیجه نخست غیرطبیعی باشد، معمولاً بررسی بیش از یک نمونه اهمیت پیدا می‌کند. راهنمای AUA/ASRM در چنین شرایطی بررسی حداقل دو اسپرموگرام را مهم می‌داند که در حالت ایدئال حدود یک ماه با یکدیگر فاصله دارند. زمان دقیق تکرار باید بر اساس شرایط فرد و نظر پزشک تعیین شود.

بهتر است آزمایش تکراری در شرایط نمونه‌گیری مشابه و ترجیحاً در یک آزمایشگاه انجام شود تا مقایسه نتایج قابل اعتمادتر باشد.

شرایط انجام تست باروری مردان یا اسپرموگرام

برای افزایش اعتبار نتیجه اسپرموگرام، معمولاً باید ۲ تا ۷ روز از انزال پرهیز شود، کل نمونه در ظرف استاندارد جمع‌آوری شود و نمونه در زمان و شرایط تعیین‌شده به آزمایشگاه تحویل داده شود. دستور اختصاصی آزمایشگاه بر توصیه‌های عمومی اولویت دارد.

رعایت شرایط نمونه‌گیری نقش مستقیمی در اعتبار نتیجه اسپرموگرام دارد. دستور پزشک یا آزمایشگاه بر هر توصیه عمومی اولویت دارد.

پرهیز از انزال

معمولاً لازم است بین ۲ تا ۷ روز پیش از نمونه‌گیری، انزال صورت نگرفته باشد. پرهیز کوتاه‌تر یا طولانی‌تر می‌تواند بعضی پارامترهای نمونه را تغییر دهد.

جمع‌آوری کامل نمونه

تمام مایع منی باید داخل ظرف مخصوص جمع‌آوری شود. بخش ابتدایی نمونه ممکن است غلظت بیشتری از اسپرم داشته باشد؛ بنابراین از دست رفتن آن می‌تواند نتیجه را به‌طور کاذب پایین نشان دهد.

اگر بخشی از نمونه خارج از ظرف ریخت، موضوع باید به مسئول آزمایشگاه اطلاع داده شود.

استفاده از ظرف استاندارد

نمونه باید در ظرف استریل و مخصوص آزمایشگاه جمع‌آوری شود. استفاده از ظرف‌های خانگی، کاندوم معمولی، بزاق، صابون یا روان‌کننده‌های غیرمجاز ممکن است بر حرکت و زنده‌مانی اسپرم اثر بگذارد.

انتقال صحیح نمونه

در صورت تهیه نمونه خارج از آزمایشگاه، باید نمونه در زمان تعیین‌شده و مطابق دستور مرکز آزمایش تحویل داده شود. تأخیر و تغییر دمای نمونه می‌توانند به‌ویژه نتیجه تحرک اسپرم را تحت تأثیر قرار دهند.

اطلاع درباره داروها و بیماری‌ها

تب، بیماری اخیر، مصرف دارو، شیمی‌درمانی، تستوسترون، استروئیدهای بدنسازی و بعضی مکمل‌های هورمونی ممکن است کیفیت یا تعداد اسپرم را تغییر دهند.

داروها، مکمل های هورمونی یا تستوسترون را فقط برای انجام آزمایش و بدون دستور پزشک قطع نکنید و مصرف آن ها را به آزمایشگاه اطلاع دهید.

پیش از مراجعه شرایط نمونه‌گیری را دریافت کنید

مدت پرهیز، ساعت پذیرش نمونه و نحوه تحویل نمونه می‌توانند بر اعتبار نتیجه اسپرموگرام اثر بگذارند. پیش از تهیه نمونه، شرایط روز مراجعه را از بخش اسپرموگرام آزمایشگاه دانشبد دریافت کنید.

دریافت شرایط آزمایش اسپرم

آیا آزمایش اسپرم نیاز به ناشتایی دارد؟

خیر. اسپرموگرام معمولاً نیازی به ناشتایی ندارد.

اگر هم‌زمان آزمایش خون، قند، چربی یا بعضی آزمایش‌های دیگر تجویز شده باشد، ممکن است برای آن آزمایش‌ها شرایط جداگانه‌ای اعلام شود.

آزمایش‌های هورمونی ناباروری مردان

آزمایش هورمونی برای همه مردانی که جهت بررسی ناباروری مراجعه می‌کنند، تست اولیه نیست. اندازه‌گیری FSH و تستوسترون بیشتر در مردانی مطرح می‌شود که کاهش میل جنسی، اختلال نعوظ، کاهش تعداد اسپرم، آزواسپرمی، کوچک بودن بیضه‌ها یا شواهد اختلال هورمونی دارند.

این آزمایش‌ها بیشتر در شرایط زیر درخواست می‌شوند:

• کاهش تعداد اسپرم

• آزواسپرمی یا نبود اسپرم در نمونه

• کاهش میل جنسی

• اختلال نعوظ

• کوچک یا تحلیل‌رفته بودن بیضه‌ها

• پایین بودن تستوسترون

• وجود علائم اختلال هورمونی

• احتمال اختلال هیپوفیز یا هیپوتالاموس

آزمایش FSH چه اطلاعاتی می‌دهد؟

FSH در تنظیم تولید اسپرم نقش دارد. بالا بودن آن ممکن است با اختلال عملکرد بافت تولیدکننده اسپرم همراه باشد، درحالی‌که پایین بودن FSH در کنار سایر یافته‌ها می‌تواند احتمال اختلال هیپوفیز یا هیپوتالاموس را مطرح کند. نتیجه باید همراه با تستوسترون، اندازه بیضه و اسپرموگرام تفسیر شود.

آزمایش تستوسترون چه زمانی لازم است؟

تستوسترون در عملکرد جنسی و تنظیم فرایند تولید اسپرم نقش دارد. سطح پایین آن ممکن است با کاهش میل جنسی، اختلال نعوظ یا اختلال هورمونی همراه باشد. مصرف تستوسترون خارجی می‌تواند هورمون‌های لازم برای تولید اسپرم را مهار کند.

آزمایش LH چه زمانی درخواست می‌شود؟

اگر تستوسترون پایین باشد، بررسی LH می‌تواند به افتراق اختلال بیضه از اختلال هیپوفیز یا هیپوتالاموس کمک کند.

آزمایش پرولاکتین چه زمانی درخواست می‌شود؟

پرولاکتین معمولاً در شرایطی مانند کاهش میل جنسی، بعضی اختلالات هورمونی یا احتمال اختلال هیپوفیز بررسی می‌شود. نتیجه غیرطبیعی ممکن است نیاز به تکرار یا بررسی بیشتر داشته باشد.

معیارهای اصلی ارزیابی هورمونی در راهنمای AUA/ASRM شامل اختلال میل جنسی، اختلال نعوظ، الیگواسپرمی، آزواسپرمی، تحلیل بیضه یا شواهد اختلال هورمونی است.

آزمایش‌های FSH، LH، تستوسترون و پرولاکتین در بخش هورمون‌شناسی آزمایشگاه دانشبد قابل انجام هستند.

آزمایش ژنتیک ناباروری مردان

آزمایش ژنتیک ناباروری مردان برای همه افراد ضروری نیست. این تست‌ها بیشتر در آزواسپرمی، کاهش شدید تعداد اسپرم، شواهد اختلال تولید اسپرم، فقدان مادرزادی مجرای انتقال اسپرم یا بعضی موارد سقط مکرر مطرح می‌شوند

آزمایش کاریوتایپ

کاریوتایپ تعداد و ساختار کروموزوم‌ها را بررسی می‌کند و می‌تواند ناهنجاری‌هایی مانند سندرم کلاین‌فلتر را شناسایی کند.

بر اساس اصلاحیه ۲۰۲۴ راهنمای AUA/ASRM، کاریوتایپ در مردان دارای ناباروری اولیه و آزواسپرمی یا غلظت اسپرم کمتر از ۵ میلیون در میلی‌لیتر، به‌خصوص در صورت FSH بالا، کوچک بودن بیضه‌ها یا احتمال اختلال تولید اسپرم، مطرح می‌شود.

در زوج‌های دارای سقط مکرر نیز ممکن است کاریوتایپ مرد بر اساس نظر پزشک و متخصص ژنتیک درخواست شود.

بررسی ریزحذف‌های کروموزوم Y

بررسی ریزحذف‌های کروموزوم Y بیشتر در مردان دارای ناباروری اولیه و آزواسپرمی یا غلظت اسپرم یک میلیون در میلی‌لیتر یا کمتر، همراه با FSH بالا، کوچک بودن بیضه‌ها یا شواهد اختلال تولید اسپرم مطرح می‌شود.

نتیجه این آزمایش ممکن است در پیش‌بینی احتمال یافتن اسپرم، انتخاب روش درمان و مشاوره ژنتیک پیش از روش‌های کمک‌باروری مؤثر باشد.

طبق منبع American Urological Association اصلاحیه ۲۰۲۴ آستانه کاریوتایپ را کمتر از ۵ میلیون و آستانه بررسی ریزحذف Y را یک میلیون یا کمتر اعلام کرده است؛ البته این معیارها همراه با یافته‌های بالینی و هورمونی تفسیر می‌شوند.

بررسی ژن CFTR

آزمایش ژن CFTR ممکن است برای مردانی درخواست شود که فقدان مادرزادی مجرای انتقال اسپرم یا احتمال آزواسپرمی انسدادی در آن‌ها مطرح است. اگر یک تغییر ژنتیکی مرتبط شناسایی شود، ممکن است بررسی ژنتیکی همسر نیز پیش از اقدام به درمان‌های کمک‌باروری توصیه شود.

 بخش سیتوژنتیک دانشبد خدمات کاریوتایپ خون محیطی را برای بررسی ناهنجاری‌های کروموزومی مرتبط با ناباروری ارائه می‌کند. برای اطلاعات بیشتر می‌توانید صفحه بخش سیتوژنتیک آزمایشگاه دانشبد را مشاهده کنید.

تست شکست DNA اسپرم چیست و چه زمانی انجام می‌شود؟

تست شکست DNA اسپرم یا Sperm DNA Fragmentation میزان آسیب ماده ژنتیکی اسپرم‌ها را بررسی می‌کند. این آزمایش با اسپرموگرام متفاوت است و برای همه مردان به‌عنوان آزمایش اولیه توصیه نمی‌شود.

انجام این تست ممکن است در شرایط منتخب زیر مطرح شود:

• سقط مکرر
• بعضی موارد شکست مکرر روش‌های کمک‌باروری
• مواردی که متخصص ناباروری تشخیص دهد نتیجه آزمایش می‌تواند تصمیم درمانی را تغییر دهد

عدد DFI باید بر اساس روش انجام تست و محدوده مرجع همان آزمایشگاه تفسیر شود. نمی‌توان یک عدد ثابت را برای تمام روش‌ها و آزمایشگاه‌ها به‌عنوان مرز قطعی استفاده کرد.

راهنمای ASRM انجام تست شکست DNA اسپرم را در ارزیابی اولیه همه زوج‌های نابارور توصیه نمی‌کند؛ در زوج های دارای سقط مکرر بدون علت مشخص، پزشک ممکن است تست شکست DNA اسپرم را در نظر بگیرد؛ با این حال، نتیجه آزمایش باید در کنار سایر عوامل بالینی تفسیر شود و هنوز مشخص نیست درمان عدد بالای SDF در همه موارد باعث کاهش احتمال سقط می‌شود.

عدد گزارش‌شده در این آزمایش باید بر اساس روش انجام تست، محدوده مرجع همان آزمایشگاه و شرایط بالینی فرد تفسیر شود. استفاده از یک عدد ثابت برای تمام روش‌های آزمایشگاهی صحیح نیست.

اگر در آزمایش اسپرم هیچ اسپرمی دیده نشود چه می‌شود؟

آزواسپرمی به معنی مشاهده نشدن اسپرم در مایع منی است. تشخیص باید پس از بررسی کامل نمونه، از جمله بررسی رسوب حاصل از سانتریفیوژ مایع منی، و در صورت نیاز تکرار آزمایش تأیید شود.

مشاهده نشدن اسپرم در یک نمونه بدون بررسی کامل یا تکرار در شرایط لازم، نباید فوراً به‌عنوان تشخیص نهایی در نظر گرفته شود.

آزواسپرمی به دو گروه اصلی تقسیم می‌شود:

آزواسپرمی انسدادی

در آزواسپرمی انسدادی، اسپرم در بیضه تولید می‌شود اما به دلیل انسداد یا نبود بخشی از مسیر انتقال، وارد مایع منی نمی‌شود.

آزواسپرمی غیرانسدادی

در آزواسپرمی غیرانسدادی، تولید اسپرم در بیضه‌ها به‌شدت کاهش یافته یا متوقف شده است. برای تشخیص نوع آزواسپرمی، پزشک ممکن است حجم مایع منی، معاینه بیضه‌ها، سطح FSH و تستوسترون، سابقه جراحی، آزمایش‌های ژنتیکی و تصویربرداری هدفمند را بررسی کند.

آزواسپرمی همیشه به معنای غیرممکن بودن فرزندآوری نیست. امکان درمان یا استخراج اسپرم به علت زمینه‌ای و شرایط هر فرد بستگی دارد.

مردان دارای آزواسپرمی باید برای افتراق نوع انسدادی و غیرانسدادی، توسط متخصص اورولوژی یا ناباروری مردان ارزیابی شوند.

چه آزمایش‌هایی برای همه مردان نابارور لازم نیست؟

همه تست‌های موجود برای ارزیابی اولیه ناباروری مردان ضروری نیستند. انجام آزمایش‌های غیرهدفمند می‌تواند هزینه و نگرانی ایجاد کند، بدون آنکه الزاماً تصمیم درمانی را تغییر دهد.

• تست شکست DNA اسپرم برای همه افراد تست اولیه نیست.
• آزمایش آنتی‌بادی ضداسپرم به‌صورت روتین در ارزیابی اولیه انجام نمی‌شود.
• بیوپسی تشخیصی بیضه معمولاً برای افتراق آزواسپرمی انسدادی و غیرانسدادی به‌صورت روتین لازم نیست.
• سونوگرافی بیضه برای همه مردان نابارور ضروری نیست.
• سونوگرافی ترانس‌رکتال یا TRUS فقط در شرایط مشخص احتمال انسداد مطرح می‌شود.
• کشت مایع منی بدون علامت، التهاب یا شواهد عفونت برای همه افراد روتین نیست.
• آزمایش‌های ژنتیکی برای همه مردان نابارور لازم نیستند.

این موارد در راهنمای AUA/ASRM به‌عنوان تست‌های غیرروتین یا هدفمند معرفی شده‌اند.

آیا سونوگرافی برای همه مردان نابارور لازم است؟

خیر. سونوگرافی بیضه یا مجاری تناسلی برای همه مردان، آزمایش اولیه و روتین محسوب نمی‌شود.

پزشک ممکن است در شرایط زیر تصویربرداری درخواست کند:

• وجود درد یا توده بیضه

• دشوار بودن معاینه یا وجود یافته‌ای که برای تأیید آن تصویربرداری لازم باشد

• احتمال انسداد مجاری

• کاهش غیرعادی حجم مایع منی

• وجود یافته غیرطبیعی در معاینه

تصویربرداری باید هدفمند و بر اساس شرح حال، معاینه و نتیجه آزمایش‌ها درخواست شود. انجام بدون دلیل سونوگرافی، جایگزین ارزیابی تخصصی ناباروری نیست.

آیا عفونت باعث ناباروری مردان می‌شود؟

برخی عفونت‌ها و التهاب‌های دستگاه تناسلی ممکن است بر عملکرد اسپرم یا مسیر انتقال آن اثر بگذارند. بااین‌حال، مشاهده گلبول سفید یا باکتری در یک نمونه همیشه به معنای عفونت قطعی نیست.افزایش سلول‌های گرد در اسپرموگرام ابتدا باید بررسی شود تا مشخص شود این سلول‌ها واقعاً گلبول سفید هستند یا سلول‌های نابالغ زایا.

در صورت وجود علائمی مانند درد، سوزش ادرار، ترشح، سابقه عفونت یا افزایش گلبول‌های سفید در مایع منی، پزشک ممکن است آزمایش‌های زیر را درخواست کند:

• کشت مایع منی

• کشت ادرار

• در صورت وجود علائم، سابقه تماس پرخطر یا تشخیص پزشک، ممکن است آزمایش های مولکولی یا کشت برای بررسی عفونت های مشخص دستگاه تناسلی درخواست شوند.

• بررسی دقیق گلبول‌های سفید مایع منی

مصرف آنتی‌بیوتیک بدون اثبات عفونت یا تجویز پزشک اقدام درستی نیست.

نتیجه غیرطبیعی آزمایش اسپرم به معنای ناباروری قطعی است؟

خیر. پایین بودن یک پارامتر مانند تعداد، تحرک یا مورفولوژی به‌تنهایی ناباروری را قطعی نمی‌کند. محدوده‌های مرجع اسپرموگرام مرز مطلق میان مردان بارور و نابارور نیستند.
احتمال وجود عامل مردانه زمانی بیشتر می‌شود که چند پارامتر به‌طور هم‌زمان غیرطبیعی باشند، شدت اختلال زیاد باشد یا نتیجه در آزمایش تکراری تأیید شود.
در مقابل، طبیعی بودن اسپرموگرام نیز بارداری را تضمین نمی‌کند؛ زیرا باروری به شرایط هر دو نفر و عوامل دیگری وابسته است

بعد از غیرطبیعی بودن آزمایش ناباروری مردان چه باید کرد؟

مسیر بررسی بعدی باید مرحله‌به‌مرحله و بر اساس نوع اختلال انجام شود.

مرحله اول: بررسی کیفیت نمونه

ابتدا باید مشخص شود که مدت پرهیز رعایت شده، تمام نمونه جمع‌آوری شده و انتقال نمونه به‌درستی انجام شده است.

مرحله دوم: ارزیابی نوع و شدت اختلال

پزشک بررسی می‌کند که مشکل اصلی مربوط به تعداد، تحرک، مورفولوژی، حجم مایع منی یا ترکیبی از چند پارامتر است.

مرحله سوم: تکرار آزمایش در صورت نیاز

اگر نتیجه غیرطبیعی باشد یا احتمال خطای نمونه‌گیری وجود داشته باشد، اسپرموگرام در زمان مناسب تکرار می‌شود.

مرحله چهارم: شرح حال و معاینه تخصصی

سابقه جراحی، عفونت، مصرف دارو، تستوسترون، اختلال نعوظ، مشکل انزال و وضعیت بیضه‌ها بررسی می‌شود.

مرحله پنجم: انجام آزمایش‌های هدفمند

بر اساس یافته‌ها ممکن است آزمایش‌های هورمونی، ژنتیکی، عفونی، شکست DNA اسپرم یا تصویربرداری درخواست شوند.

مرحله ششم: انتخاب درمان

درمان ممکن است شامل اصلاح داروها، درمان اختلال هورمونی، کنترل عفونت اثبات‌شده، درمان بعضی انسدادها یا واریکوسل و استفاده از روش‌های کمک‌باروری باشد.

مصرف مکمل، داروی هورمونی یا تستوسترون بدون تشخیص علت می‌تواند مسیر درمان را مختل کند. تستوسترون خارجی در مردانی که قصد فرزندآوری دارند ممکن است تولید اسپرم را کاهش دهد یا متوقف کند.

برای تفسیر نتیجه و انتخاب آزمایش بعدی، مراجعه به متخصص اورولوژی، آندرولوژی یا ناباروری مردان ضروری است. آزمایشگاه نتیجه را اندازه‌گیری و گزارش می‌کند، اما تشخیص و درمان نهایی بر عهده پزشک است.

هزینه آزمایش ناباروری مردان چقدر است؟

هزینه آزمایش ناباروری مردان به نوع تست‌های تجویز‌شده بستگی دارد. اسپرموگرام، آزمایش‌های هورمونی، کاریوتایپ، بررسی ریزحذف کروموزوم Y و تست شکست DNA اسپرم تعرفه‌های یکسانی ندارند.
عوامل مؤثر بر هزینه عبارت‌اند از:
•    نوع آزمایش 
•    تعداد تست‌های درخواستی 
•    تعرفه سال جاری 
•    پوشش بیمه پایه یا تکمیلی 
•    نیاز به آزمایش‌های ژنتیکی یا تخصصی 
برای اطلاع از هزینه روز و پوشش بیمه، نام دقیق آزمایش درج‌شده در نسخه را به پذیرش آزمایشگاه اعلام کنید.

سوالات متداول درباره آزمایش ناباروری مردان

اولین آزمایش ناباروری مردان چیست؟

اولین آزمایش معمولاً اسپرموگرام یا آنالیز مایع منی است. در این آزمایش تعداد، غلظت، تحرک، مورفولوژی و سایر ویژگی‌های نمونه بررسی می‌شوند.

برای آزمایش اسپرم چند روز باید پرهیز داشت؟

معمولاً بین ۲ تا ۷ روز پرهیز از انزال توصیه می‌شود. دستور دقیق آزمایشگاه باید رعایت شود.

آیا آزمایش اسپرم به ناشتایی نیاز دارد؟

خیر. اسپرموگرام معمولاً نیازی به ناشتایی ندارد؛ مگر اینکه هم‌زمان آزمایش دیگری با شرایط ناشتایی تجویز شده باشد.

آیا یک بار آزمایش اسپرم کافی است؟

اگر نتیجه اولیه غیرطبیعی باشد، پزشک ممکن است تکرار آزمایش را درخواست کند؛ زیرا پارامترهای اسپرم در نمونه‌های مختلف تغییر می‌کنند.

آیا آزمایش هورمونی برای همه مردان لازم است؟

خیر. آزمایش هورمونی بیشتر در صورت کاهش تعداد اسپرم، آزواسپرمی، اختلال نعوظ، کاهش میل جنسی یا وجود علائم اختلال هورمونی درخواست می‌شود.

چه زمانی آزمایش ژنتیک ناباروری لازم است؟

بررسی ژنتیکی بیشتر در مردان دارای آزواسپرمی، کاهش بسیار شدید تعداد اسپرم یا شواهد اختلال جدی در تولید اسپرم انجام می‌شود.

آیا نتیجه ضعیف آزمایش اسپرم قابل درمان است؟

درمان به علت زمینه‌ای بستگی دارد. بعضی اختلالات هورمونی، عوامل دارویی، عفونت‌های اثبات‌شده یا انسدادها قابل درمان یا مدیریت هستند.

آیا مصرف تستوسترون باعث کاهش اسپرم می‌شود؟

بله. مصرف تستوسترون خارجی و استروئیدهای آنابولیک می‌تواند تولید طبیعی اسپرم را کاهش دهد یا متوقف کند. این داروها نباید در مردانی که قصد فرزندآوری دارند بدون نظر پزشک مصرف شوند.

آیا آزواسپرمی به معنای ناباروری غیرقابل درمان است؟

خیر. ابتدا باید مشخص شود آزواسپرمی از نوع انسدادی است یا غیرانسدادی. در بعضی موارد امکان درمان علت یا استخراج اسپرم برای روش‌های کمک‌باروری وجود دارد.

آیا نتیجه طبیعی اسپرموگرام باروری را تضمین می‌کند؟

خیر. نتیجه طبیعی احتمال بعضی اختلالات مردانه را کاهش می‌دهد، اما بارداری به وضعیت هر دو نفر و عوامل مختلف دیگری وابسته است.

آیا آزمایش ناباروری مردان فقط با آزمایش خون انجام می‌شود؟

خیر. مهم‌ترین آزمایش اولیه برای بررسی ناباروری مردان معمولاً آزمایش اسپرم یا اسپرموگرام است که روی نمونه مایع منی انجام می‌شود. آزمایش خون بیشتر برای بررسی سطح هورمون‌هایی مانند تستوسترون، FSH و LH یا انجام برخی آزمایش‌های ژنتیکی کاربرد دارد و فقط در شرایط مشخص و با نظر پزشک درخواست می‌شود.

آیا انجام آزمایش ناباروری مردان قبل از ازدواج ضروری است؟

خیر. آزمایش اسپرم جزو آزمایش‌های روتین و اجباری پیش از ازدواج نیست و نتیجه آن نیز نمی‌تواند توانایی باروری فرد در آینده را به‌صورت قطعی پیش‌بینی کند. بااین‌حال، مردانی که سابقه بیضه نزول‌نکرده، جراحی یا آسیب بیضه، شیمی‌درمانی، بیماری‌های ژنتیکی، مصرف تستوسترون یا مشکلات پزشکی مرتبط دارند، می‌توانند با نظر پزشک پیش از ازدواج یا پیش از اقدام به بارداری بررسی‌های لازم را انجام دهند.

هزینه آزمایش ناباروری مردان و آزمایش اسپرم چقدر است؟

هزینه آزمایش ناباروری مردان به نوع آزمایش، تعرفه سال جاری، تعداد بررسی‌های درخواستی و میزان پوشش بیمه بستگی دارد. هزینه اسپرموگرام با آزمایش‌های هورمونی، ژنتیکی یا تست شکست DNA اسپرم متفاوت است. برای اطلاع از هزینه دقیق، بهتر است نام آزمایش یا تصویر نسخه پزشک را برای پذیرش آزمایشگاه ارسال کنید.

جواب آزمایش اسپرم چند روزه آماده می‌شود؟

زمان آماده‌شدن جواب آزمایش اسپرم به روش انجام آزمایش و برنامه کاری آزمایشگاه بستگی دارد. نتیجه اسپرموگرام معمولاً در مدت کوتاهی آماده می‌شود، اما آزمایش‌های تکمیلی مانند تست‌های هورمونی، ژنتیکی یا شکست DNA اسپرم ممکن است زمان بیشتری نیاز داشته باشند. زمان دقیق تحویل نتیجه را هنگام پذیرش از آزمایشگاه سؤال کنید.

جمع‌بندی

آزمایش ناباروری مردان معمولاً با شرح حال پزشکی، معاینه و اسپرموگرام آغاز می‌شود. در اسپرموگرام تعداد، غلظت، تحرک، شکل و سایر ویژگی‌های اسپرم بررسی می‌شوند؛ اما نتیجه این آزمایش به‌تنهایی نشان‌دهنده باروری یا ناباروری قطعی نیست.

اگر نتیجه غیرطبیعی باشد، پزشک ممکن است تکرار اسپرموگرام، آزمایش‌های هورمونی، بررسی‌های ژنتیکی، تست شکست DNA اسپرم، آزمایش عفونت یا تصویربرداری هدفمند را درخواست کند.

همه مردان به تمام این آزمایش‌ها نیاز ندارند. انتخاب تست باید بر اساس نتیجه بررسی اولیه، سابقه پزشکی، معاینه و شرایط هر زوج انجام شود.

منابع علمی

1. Infertility Fact Sheet — World Health Organization، به‌روزرسانی ۲۸ نوامبر ۲۰۲۵

2. WHO Laboratory Manual for the Examination and Processing of Human Semen, Sixth Edition، ۲۰۲۱

3. Guideline for the Prevention, Diagnosis and Treatment of Infertility — World Health Organization، ۲۰۲۵

4. Diagnosis and Treatment of Infertility in Men: AUA/ASRM Guideline Part I

5. Definition of Infertility: A Committee Opinion — ASRM، ۲۰۲۳

مطالب این مقاله برای افزایش آگاهی عمومی تهیه شده‌اند و جایگزین معاینه، تشخیص یا تجویز پزشک متخصص نیستند. تفسیر آزمایش ناباروری مردان باید با توجه به شرایط بالینی هر فرد و توسط پزشک انجام شود.

مطالب مرتبط 

 تفسیر کامل آزمایش هورمونی زنان و مردان

آزمایش و آنالیز اسپرم شرایط انجام و تفسیر نتایج

بخش اسپرموگرام